Epidemiyolojisi ;
Tüberküloz, günümüzde en ölümcül hastalıklardan biri olarak önemini korumaktadır .
Dünya Sağlık Örgütünün (WHO) verilerine göre, dünyada her yıl 8 milyon yeni tüberküloz olgusu görülürken , yaklaşık 3 milyon kişi de bu hastalıktan ölmektedir .
Dünya nüfusunun % 19 - 43 kadarı, tüberküloz hastalığına neden olan Mycobacterium tuberculosis ile infektedir ve hastalığın % 95' i az gelişmiş ülkelerde görülmektedir. Türkiye'de her yıl yeni tüberküloz olgusuna rastlanma oranının 100 binde 34,3-44,2 arasında olduğu bildirilmektedir. Bu hastaların % 5 - 10' u aktif tüberkülozludur.

Bulaşması ;
Tüberküloz , insandan insana solunum yolu ile M. tuberculosis mikroorganizmaları içeren ve uzun süre havada asılı kalabilen, 1-5 mikron çapındaki damlacık çekirdekleriyle bulaşır.

M. tuberculosis 'in bulaşmasında dört faktör belirleyicidir;
1. Havaya saçılan mikroorganizma sayısı,
2. Havadaki mikroorganizma konsantrasyonu ,
3. Kontamine olmuş havanın solunma süresi,
4. Kişinin immun sistem yanıtı.

Patogenezi ;
İçinde ancak 2 - 3 bakteri içeren damlacık çekirdekleri, solunum yolu ile alındıktan sonra bronşiollere veya alveollere yerleşebilecek kadar küçük yapıdadırlar .
Tüberküloz basilinin akciğerlerde infeksiyon oluşturması, bakteri virülansına ve konağın immun sistemine bağlıdır. Eğer tüberküloz basili, alveolar makrofajlar tarafından fagosite edildikten sonra canlı kalabilirse, 25-32 saatte bir bölünerek yavaşça çoğalmaya başlar. Mycobacterium tuberculosis'in bilinen endotoksin ve ekzotoksini olmadığından , infeksiyona karşı hemen reaksiyon oluşmaz . Tüberküloz basilleri 2 - 12 haftada, 10 - 100 bin sayısına eriştiğinde, basil antijenlerine karşı hücresel immun yanıt oluşmaya başlar.

Bu yanıt tüberkülin deri testi (PPD) ile saptanır.
PPD testinin pozitif olarak değerlendirilme kriterleri ;

Tüberküloz tanısı konulabilmesi için aşağıdaki kriterlerin oluşması gerekmektedir;
•  2 ayrı balgam örneğinde, pozitif ARB,
•  balgamda pozitif ARB ve şüpheli radyolojik inceleme,
•  balgamda pozitif ARB ve pozitif kültür sonucu,
•  balgamda negatif ARB ve pozitif kültür sonucu,
•  balgamda negatif ARB ve pozitif radyolojik inceleme.

ARB' nin pozitif olabilmesi için alınan örneğin ml'sinde 6 - 10 bin arasında organizma , kültürün pozitif olabilmesi için ise örneğin ml'sinde en az 100 organizma olması gerekmektedir .
Tbc kültürü pozitif olan hastaların ancak % 50'sinde ARB pozitiftir .

Tüberküloz tanısında kullanılan laboratuvar teknikleri ;
Direkt mikroskobik inceleme ;
Gelişen tanı tekniklerine karşın, örnek laboratuvara gönderildikten sonra en geç 24 saat içinde mikroskobik inceleme sonucunu vermek mümkün olduğundan, direkt mikroskobik inceleme hala önemini korumaktadır. Mikroskopta görülen basil sayısına göre kantitatif değer verilebilmektedir.
Tüberküloz hastalarında , üç kez tekrar edilen, balgamda direkt tüberküloz basili incelemesinde pozitif sonuç oranı % 30 - 80 arasındadır . Hasta olmayan kişilerde pozitif ARB oranı yani yalancı pozitiflik % 5 civarındadır.

Mikroskopta ARB sayısına göre kantitatif değerlendirme ;

Tüberküloz Kültürü ;
Doğada çok sayıda farklı mikobakteriler olduğundan, mikroskopta görülen her aside dirençli bakterinin tür tayinin yapılması gerekmektedir . Tür tayini için basilin kültürü yapılarak, Löwenstein-Jansen (LJ) besiyerinde izole edilmelidir. Mikobakteriler yavaş ürediklerinden, kültürde izolasyon 30- 40 gün sürebilmektedir .
Tbc kültürünün duyarlılığı % 80 civarındadır, ancak % 1-2 yalancı pozitif sonuç alınabilir.

Kültür ile bakterinin izolasyonu, tüberküloz ilaçlarına direncin belirlenmesine de olanak sağlamaktadır.
Löwenstein-Jansen besiyeriyle birlikte, üremenin erken saptandığı BACTEC / MGIT gibi yöntemler de kullanılmaktadır. Bu yöntemde, üreyen bakteriler, besiyeri tübünün dibinde bulunan oksijene duyarlı floresan indikatörü aktive ederek , üremenenin erken saptanmasını (4-14 gün) sağlar . Üreyen bakterinin tanısı için geçecek süre de dikkate alındığında, örnek işleme konulduktan sonra 21 gün içerisinde kesin sonuç alınmaktadır.

Tüberküloz tanısında, Nükleik asit probları , PCR (Polymerase Chain Reaction) gibi hızlı yöntemler de kullanılmaktadır. Ancak pahalı ve duyarlılıkları düşük olduğu için tercih edilmemektedirler.
Tüberkülozun PCR ile tanısında yalancı pozitiflik oranı % 0,8 - 30 arasındadır.

Örnek ;
Tüberküloz tanısının konabilmesinde, neden olan mikroorganizmanın doğru olarak tanımlanabilmesi, hastadan gerekli olan örneğin toplanmasını ve işlemini çok önemli kılmaktadır. Mikobakterinin izolasyonunun başarı ile yapılabilmesi için klinik örnekler temiz ve steril kap içerisine toplanmalı, mikobakteri üremesini inhibe edici faktörlerin ve diğer bakterilerin ortama bulaşması önlenmelidir.
Balgam ve mide suyu M. tuberculosis tanısı için en sık kullanılan örneklerdir .
Balgam örneğinin nasıl toplanması gerektiği hastaya çok iyi tarif edilmeli; tükürük ve nasofarinks salgısı, balgam ile karıştırılmamalıdır .
Balgam, derin bir öksürükle akciğerlerden gelecek şekilde çıkartılmalıdır. Farklı günlerde toplanan 3 ayrı örnek tercih edilmelidir.  

Tüberküloz ilaç duyarlılık testi ;
Tüberküloz tedavisinde karşılaşılan ilaç direnci, dünya çapında ciddi bir sorun olmaya başlamıştır . Bir çalışmada, izole edilen suşların % 14.4'ünün en az bir ilaca dirençli olduğu gösterilmiştir.
Tedavide ilk seçenek ilaçlardan (İsoniazid, Rifampin, Pyrazinamid, Etambutol, Streptomisin) birine direnç olduğunda "ilaca dirençli tüberküloz" , iki veya daha fazla ilaca direnç olduğunda da "çoğul dirençli tüberküloz" dan bahsedilmektedir.
Tüberkülozda direnç gelişmesinde; tedavinin yarım bırakılması, yanlış tedavi uygulanması, hastane infeksiyonları ve immun yetmezliği olan (HIV pozitif) hastalar rol oynamaktadır.

Laboratuvarımızdaki Uygulamalar ;
Tüberküloz incelemesi için laboratuvarımıza gönderilen tüm örneklerde önce mutlaka direkt mikroskobik inceleme yapılmakta , balgam gibi kontamine örneklerde homojenizasyon ve dekontaminasyon işleminden sonra Löwenstein-Jansen ve BACTEC / MGIT besiyerlerine ekim yapılmaktadır.
Mikroskopta, aside resistan bakteri (ARB) görülen veya tüberküloz basili izole edilen örnekler, hemen hastanın hekimine bildirilmektedir.
Ekim yapılan BACTEC / MGIT besiyerleri 14 gün inkübe edilmektedir. Bu süre sonunda üreme olmazsa "BACTEC/MGIT besiyerinde üreme olmadı" şeklinde rapor yazılır ve Löwenstein-Jansen besiyerindeki inkübasyona 45 gün devam edilerek sonuç tekrar değerlendirilir.
Besiyerinde üreyen bakterilerin mikrobiyolojik yöntemlerle isimlendirilmesi yapıldıktan sonra izole edilen bu suşların ilaçlara dirençleri saptanır . Tüberküloz ilaçlarına direnç Bio-Merieux firmasından sağlanan besiyerleriyle "Cannetti proporsiyon yöntemiyle" yapılmaktadır. Bu işlemin süresi 21-28 gündür.

Bu sayfa, hastalarımızı genel tıp alanında bilgilendirmek amacı ile hazırlanmıştır. Tıbbi tavsiye niteliğinde değildir, özel sorularınız ve tedaviye yönelik uygulamalar için mutlaka doktorunuza danışmalısınız.